Nieuwe spiritualiteit bestaat niet

Deze maand is het ‘de maand van de spiritualiteit’. Een lastig thema. Immers, kan men inzake geologie of geschiedenis gezag ontlenen aan boekenstudie, op spiritueel gebied is dat niet zo. Discussies erover in de media hebben daardoor niet zelden een hoog deskundologisch gehalte.

De polemiek tussen Coen Simon (in de NRC) en Maarten Meester (Volkskrant) is daar een voorbeeld van. De eerste vindt de nieuwe spiritualiteit, laten we zeggen Happinez, maar niets. De tweede heeft het onderwerp bestudeerd in het kader van een boek en is er gematigd positief over. Beide hebben gemeen dat zij het sociale aspect benadrukken en een duidelijk onderscheid zien tussen oude en nieuwe spiritualiteit.

Misschien is het goed als ook een insider een duit in het nieuwe spirituele zakje doet. Mijn CV: katholiek opgevoed, yogadocent geworden, 23 jaar les gegeven (yoga, meditatie, klankbeleving, energiewerk, etc.), kleine 10.000 uur gemediteerd, heiligen/meesters/mystici ontmoet en soms een persoonlijke band mee gekregen. Veel gelezen. Nochtans een beginner op het spirituele pad. De laatste jaren ‘doe’ ik de spiritualiteit op het Lowlands festival en dagelijks werk is de hoofdredactie van het Eigentijds Magazine.

Coen Simon geeft aan niet te geloven in ‘de goden van de oude spiritualiteit’ en niets op te hebben met de nieuwe. Men zou zeggen, alle reden om er dan ook geen uitspraken over te doen. Het voert te ver om ze stuk voor stuk langs te lopen, maar een aantal schreeuwt om commentaar.

Zo wordt gesteld: ‘een individuele spiritualiteit is even betekenisloos als ieder een eigen taal’. Simon lijkt niet te beseffen dat spiritualiteit per definitie individueel is. Zijn focus op de samenleving gaat ver: ‘Want als iedereen het eigen geluk nastreeft, wordt niet noodzakelijk de samenleving gelukkig.’ Een merkwaardige uitspraak, want als er iets is waar vriend en vijand, atheïst of heilige, het over eens zijn, dan is het wel hierover: ieder mens streeft het eigen geluk na. ‘De samenleving’ is een abstractie die, in tegenstelling tot mensen, geen geluk kan ervaren.

Coen Simon is blijkbaar niet bekend met de gnostiek en meent dat vrije spiritualiteit in de Verlichting ontstond. Maar het natuurlijke menselijk verlangen naar zelfkennis en transpersoonlijke liefde is er altijd geweest en er zijn ook altijd spirituele groepen geweest die dat op eigen wijze nastreefden. Dat dit thans op grote schaal gebeurt, heeft te maken met het wegvallen van belemmeringen en het ter beschikking komen van kennis en technieken uit andere delen van de wereld. Aanvankelijk (al in de 19e eeuw; hoezo ‘nieuw’ ?) via de lijn Engeland – India, thans draadloos.

Zowel Simon als Maarten Meester heffen de vinger (de nette) n.a.v. het commerciële succes van boeken als The Secret. Simon lijkt zelfs geldelijk gewin als voornaamste drijfveer achter het gevarieerde spirituele aanbod te zien. Van Bres, Happinez en Pim van Lommel’s boek ‘Eindeloos bewustzijn’ worden de oplagecijfers bijna hoorbaar knarsetandend vermeld. De werkelijkheid is dat in de jaren ’60 en ’70 de voorlopers van de huidige groen-spirituele golf zich enorme inspanningen en opofferingen hebben getroost om tegen de maatschappelijke stroom in het belang van persoonlijke ontwikkeling en ecologisch denken te benadrukken en vorm te geven. Zeker, er wordt tegenwoordig aan spiritualiteit-light hier en daar goed verdiend. Ja, en ? Dat de Bijbel het meest verkochte boek ter wereld is, lijkt me geen argument tegen Jezus’ boodschap. Misschien is het gewoon…. een goed boek ?

Maarten Meester is ook al bang dat de nieuwe spirituelen teveel een neo-liberale koers varen. Nou moe. Eerst was het verwijt dat het allemaal wereldvreemde zwevers op geitenwollen sokken waren, en nu het gelijk van de eco’s en de yogi’s doordringt, mogen ze vooral niet liberaal zijn of geld verdienen. Het is niet goed of het deugt niet.

Meester noemt nieuwe spiritualiteit een ‘retorische truc’. Opnieuw die suggestie dat er achter moderne vormen en technieken geen inhoud schuil zou gaan. Het lijkt me dat een boom een boom is, en dat een boom van plastic geen boom is maar een plastic voorwerp. Spiritualiteit idem. Vervulling zoeken en het ego koesteren zijn tijdloze menselijke neigingen. Alleen de vormen kunnen oud of nieuw zijn. In de kerk zitten of zichzelf m.b.v. The Secret een imperium visualiseren, dat maakt een mens niet noodzakelijkerwijs spiritueel. Maar het kunnen beide ingangen zijn naar de ervaring van transpersoonlijke liefde.

Als je er geen band mee ervaart, dan maakt het niet uit of je God aanspreekt met Universele Liefde, Allah, Brahma, het Al of God. En als je er wel een band mee ervaart ook niet. Kunnen we het dan nu over de inhoud hebben ?

Peter Van Kan