Spirituele politiek 4

In een vorig artikel over dit onderwerp werd de achilleshiel van het democratisch systeem besproken en de vraag opgeworpen of er geen (spiritueel) alternatief is. Hieronder een uitdieping van het thema.

 

Het idee dat onze democratie misschien niet het beste, of zelfs enig juiste systeem van besturen is, lijkt zo nieuw dat er vaak in eerste instantie een stilte valt. Soms gevolgd door een argwanende blik. Alsof de vraag opwerpen gelijk staat aan zeggen dat die Hitler het nog zo gek niet bekeken had. Maar is het idee wel nieuw ? Of zijn er samenlevingen (geweest) die spirituele principes als basis voor het bestuur hanteren ?

 

Zeker, een heleboel. Zelfs als we de landen met shariawetgeving, door de letterlijke opvatting van overgeleverde woorden en daden eerder dictatoriaal dan spiritueel te noemen, buiten beschouwing laten. In de Verenigde Arabische Emiraten bijvoorbeeld, wordt meer vanuit de geest van de Islamitische wetten geregeerd dan naar de letter ervan. Er zijn nauwelijks individuele rechten en alles is van de Sheik. En toch, waar deze met wijsheid bestuurt (er zijn 7 emiraten, elk met een eigen Sheik), is de bevolking over het algemeen tevreden en welvarend. Nog iets verder weg, in India, kent men al duizenden jaren de ashram als vorm van spirituele samenleving. De guru is de baas, ook al laat deze praktische zaken vaak aan anderen over en bewaakt hij/zij vooral de energie. Het werkt doorgaans prima.

Ook in de christelijke wereld hebben we eeuwenlang ashrams gekend (ze lopen leeg) waarin ondemocratisch wordt bestuurd op basis van religieuze richtlijnen: de kloosters. De abt, of de moeder-overste, had het voor het zeggen. En ook hier geldt dat daar waar met wijsheid werd bestuurd, de gemeenschap succesvol was. Er heerste harmonie en het klooster had in de omgeving, naast de religieuze rol, vaak een belangrijke sociale functie.

Als de kwaliteit van bestuur zo duidelijk van personen afhangt, zou spirituele politiek dan niet gewoon dit kunnen zijn: een verlichteling kiezen die tot zijn/haar dood de baas mag zijn ? Een soort gekozen paus ?

Met die vraag komen we bij de crux van de zaak. Namelijk wijzelf. Zijn wij burgers in staat om voorbij onszelf en de korte termijn te kijken, en bewust te kiezen voor het algemeen belang en moreel juist handelen ? Zo ja, dan kunnen we op ons oordeel vertrouwen en ons laten leiden door de wijsheid van wie geestelijk boven ons staat. Zo nee, dan lopen we het gevaar een wolf, al dan niet in schaapskleren, op het schild te hijsen. Dat is een serieus risico, zoals de geschiedenis leert. En de beste bescherming ertegen, hoewel geen garantie, heet …. democratie.

De paradox is daar: hoe hoger ontwikkeld ons bewustzijn is, hoe succesvoller onze democratie zal functioneren. En tegelijk: hoe minder hij nodig is. Andersom gaat het ook op. Hoe kortzichtiger de kiezer, hoe meer deze tegen zichzelf beschermt dient te worden. Elk jaar een andere regering; de Italianen kunnen ons vertellen dat het niet opschiet. Maar, zal de Iraanse bevolking melden, het is nog altijd beter dan juichend een ayatollah binnenhalen en er vervolgens niet meer vanaf kunnen komen.

Is er dan geen alternatief voor enerzijds een ‘doe wat de baas zegt’ systeem, en anderzijds een democratie met bijbehorende politieke kaste die de kiezer naar de mond moet praten om in het zadel te blijven ?

Terugkerend naar de kloosters en ashrams, blijkt daar een interessante ontwikkeling gaande. Moderne spirituele gemeenschappen experimenteren met nieuwe vormen van bestuur. Vormen die passen bij deze tijd, waarin het individu zich niet meer van alles laat opdragen zonder eigen inzicht of betrokkenheid. Bekende grote gemeenschappen, zoals Auroville, Findhorn, Ananda en Damanhur, hebben het ‘doe wat ik zeg’ achter zich gelaten, terwijl spirituele principes en intenties nog steeds de leidraad vormen bij beslissingen. Soms, zoals in Findhorn, moet een gemeenschap door een roerige periode waarin verticaal leiderschap overgenomen wordt door de leden zelf. Auroville experimenteert met ‘creative anarchy’. Soms evolueert in westerse gemeenschappen het oude ashramsysteem als vanzelf naar een eigentijdser model.

De in die gemeenschappen voor succes noodzakelijke ingrediënten, kunnen ons inspireren bij het vormgeven van spirituele politiek. De belangrijkste zijn: helderheid in intenties en principes; betrokkenheid van alle leden (ieder is medeverantwoordelijk voor het geheel); grote mate van vrijheid voor individuen of groepen die een taak op zich nemen of een project willen starten; zich onderdeel voelen van de wereldwijde familie der mensheid; vertrouwen in degenen die de geestelijke richting van de gemeenschap en het morele niveau van besluiten bewaken. Last but not least: het in stilte bewust zoeken van leiding vanuit de geestelijke wereld.

Kijkend naar de huidige politieke praktijk, lijkt dit misschien utopisch. Maar als we het omdraaien ? Dat mensen die deze intenties hebben, de zelfbewuste nieuwe kiezers en politici worden ?

Oftewel, spirituele politiek begint niet in Den Haag of Hilversum, maar altijd hier en nu. Dus zonder de oude, comfortabele tegenstelling van ‘wij burgers die het weten’ en ‘zij politici die het verkeerd doen’. Nederland is een gemeenschap, en als wij die willen “spiritualiseren” dan zijn wij zelf het middel daartoe. Men weet nooit wanneer een omslagpunt bereikt zal zijn. Maar vast staat dat wanneer voldoende mensen een intentie in zich dragen, de stroom opeens die kant op zal gaan.