Koranverbod

Artikel voor opiniepagina Volkskrant

Wilders en Paus voeren achterhoedegevecht

Het zal onze vlotte volksvertegenwoordiger niet vaak gebeuren dat hij in één adem wordt genoemd met het eerbiedwaardige hoofd van de Katholieke Kerk. Toch is daar al geruime tijd alle aanleiding voor, en de actualiteit maakt dat extra goed zichtbaar.

Vorige maand verraste de Paus meer vriend dan vijand door nog eens te onderstrepen wat pausen altijd al vonden. Geert Wilders pakte vorige week uit met zijn voorstel de Koran te verbieden. De twee maken ondanks hun uiteenlopende achtergronden en motieven, dezelfde denk- en inschattingsfouten.

In hun visie bestaan er diverse, duidelijk afgebakende religies. Voor de Paus is het simpel: één religie, n.l. het Rooms Katholieke christendom, is de ware. En alle andere dus niet. Wilders is, jawel, ruimdenkender: zolang ze zonder problemen hun ding doen, is het hem allemaal best. Maar één religie deugt in de kern niet en zal dus altijd problemen geven. Wat hem betreft moet de Islam de wereld uit, om te beginnen uit Nederland.

Beide denkers kijken dus naar de verschillen in ideeën, dogma’s en overtuigingen en menen dat religies daarmee gedefinieerd zijn en de scheidslijnen ertussen bepaald. Zolang voldoende mensen daar hetzelfde over denken, hebben ze gelijk.

En dat laatste is nu juist het punt. Wilders en de Paus geven er blijk van geen voeling te hebben met de tijdgeest. De beleving van religie, en daarmee de visie erop, is aan het veranderen. We leven in een tijd waarin (informatie over) spiritualiteit uit de hele wereld binnen muisbereik ligt. Tegelijk richt de markt, die beseft dat de interesse in “meer dingen hebben” terugloopt, zich meer en meer op het aanbieden van ervaringen.

Deze processen worden ook zichtbaar op spiritueel gebied. De jongere generatie focust zich meer op beleving en laat de theologische scherpslijperij overlaat aan wie daar zin in heeft.

Het gevolg is dat waar men vroeger religieus gescheiden bleef vanwege uiteenlopende overtuigingen en tradities, nu nieuwe scheidslijnen langzaam zichtbaar worden. Namelijk die tussen enerzijds degenen die religie zien als een kwestie van geloven in boeken of personen en in ideeën over het hiernamaals, en anderzijds zij die primair geïnteresseerd zijn in het ervaren van de transpersoonlijke dimensie. Die laatste verliezen automatisch elke radicale ambitie.

Er zijn diverse tekenen aan de wand die dit proces illustreren en die de pausen en Wildersen van deze wereld blijkbaar ontgaan.

- Al decennia lang houden leiders van leeglopende christelijke kerken de moed erin door te wijzen op de spirituele interesse bij de jeugd. Hun verwachting dat deze (inderdaad aanwezige) interesse zou leiden tot hernieuwd elan binnen de kerk, is een illusie gebleken.

- Vorig jaar rapporteerde de WRR dat 26% van de Nederlanders tot de ‘vrije spirituelen’ gerekend kan worden. Het zou in grootte de tweede religie zijn, ware het niet dat elke ambitie in deze richting afwezig is.

- In Iran is onder de jeugd sprake van een sterk groeiende interesse in de Islam. Men zou menen dat de machthebbers daar blij mee zouden zijn. Het tegendeel is waar. De reden: deze interesse geldt met name de meer op ervaring gerichte stromingen binnen de Islam, zoals het soefisme. Spirituele ervaring wordt door de gevestigde religieuze orde als bedreigend gezien. Er is in 2000 jaar weinig veranderd.

- Op onze universiteiten zijn bijprogramma’s als yoga, t’ai chi en meditatie zeer populair. Ook moslimjongeren, die de angst voor “Oosterse vaagheden” niet van huis uit meekregen, gaan mee in deze ontwikkeling.

De conclusie van het voorgaande is niet dat we ons geen zorgen hoeven te maken om radicale moslims. Dat moeten we wel. Maar met onjuiste analyses van mensen die de tijdgeest niet lezen, schieten we niets op. De Koran verbieden heeft geen zin. Want de strijd gaat niet tussen Islam en christendom. De strijd gaat tussen mensen die in hun verwarring hun identiteit aan radicale ideeën ophangen, en degenen die beseffen dat blind geloven mensen verdeelt en ervaringen delen mensen verenigt. Het is maar de vraag aan welke kant Wilders zelf staat.

Wat betreft de integratie van Moslims in Nederland betreft is er geen betere ontwikkeling denkbaar dan die welke al aan de gang is: religie verliest zijn mentale eenzijdigheid en wordt (weer) meer een kwestie van hier en nu ervaren.