Onzin

Aansluitend op mijn vorige column wil ik een paar voorbeelden noemen van wat men in het dagelijks leven 'onzin' pleegt te noemen, maar in spirituele kringen soms voor wijsheid doorgaat. Laat ik het eerst in een groter kader plaatsen.

Het is begrijpelijk dat in de jaren 60 en 70 veel mensen reageerden op, en zelfs in opstand kwamen tegen, de eeuwenlange dominantie van het denken. Van mannelijk, mechanistisch, lineair. Er was meer hart nodig, meer intuïtie, vrouwelijke energie, magie. So far so good.

Zoals steeds wanneer we in een reactie zitten, of dat nu op individueel niveau is in een tijdsbestek van een paar maanden of als samenleving in perioden van decennia of zelfs eeuwen, ontstaat er onbalans. De slinger slaat naar de andere kant uit. Doorgaans komt dat wel weer goed en ontstaat er vroeg of laat een nieuw evenwicht op een hoger niveau.

Mijn meest sprekende ervaring van doorslaan vond plaats rond 1990. Ik was op een feestje in gesprek met twee of drie anderen. Ik dacht na over het onderwerp van gesprek en gaf op een gegeven moment mijn visie erop. Die ging in tegen het gevoel van een van de anderen. Maar omdat de logica van wat ik zei moeilijk te ontkennen viel, zei ze 'Ja dat is wel waar, maar het voélt niet zo". Ze bedoelde: en dus telt het niet. Haar gevoel ging voor haar inzicht.

Zo kom je natuurlijk al snel bij onzin. Want gevoel, dat is een soep waarin van alles gegooid kan worden. Als je een heel heldere soep hebt, zeg maar bouillon, dan is het intuïtie. Yogananda omschreef dat treffend als: het vermogen van de ziel om de waarheid te kennen. In de praktijk is de soep doorgaans echter gebonden. We gooien er allerlei emoties in, vooroordelen, verlangens, angsten. Als iemand dan zegt 'Ik volg mijn gevoel', wat betekent dat dan concreet ? Het klinkt goed en dicht bij jezelf en wat al niet, maar m.i. is het vaak een andere manier van zeggen 'ik doe waar ik zin in heb'. Dat mag van mij, doen waar je zin in hebt, alleen zou het de communicatie bevorderen als het ook gewoon zo genoemd werd.

Een leuk voorbeeld van een conflict tussen gevoel en ratio vind ik dit testje:

Pak drie bekers, vraag iemand de ogen te sluiten en leg onder een van de bekers een muntje of iets dergelijks. Laat nu je proefpersoon raden onder welke van de drie. Afgezien van intuïtie of valsspelen is dat een kans van 1 op 3, daarover zullen we het eens zijn. Laat vervolgens zien, door hem op te tillen, dat het muntje niet ligt onder een van de drie bekers. Er zijn nu nog twee kandidaten over, en onder 1 van die 2 ligt het muntje. Jij weet welke, maar de ander niet. Geef hem/haar nu de kans om van gedachten te veranderen. Vrijwel niemand doet dat. Iedereen denkt dat de kans op dat moment 50-50 is, en waarom zou je dan van je eerdere idee afwijken ? De werkelijkheid is dat op dat moment de kans helemaal niet 50-50 is, maar 2/3 tegen 1/3. De kans is 1/3 dat de oorsponkelijke keuze juist is, en de kans op succes bij wisselen van keuze is 2/3.

Je gevoel zal zich hiertegen verzetten. Maar als je even goed nadenkt, of gewoon alle mogelijkheden uitprobeert, zul je zien dat het echt zo is. (Als jer niet uitkomt, stuur me een mailtje dan leg ik het uit) Als je bedenkt dat de natuurwetten zich er niets van aantrekken of jij al of niet in ze gelooft, en kijkt naar hoezeer wij ons laten leiden door overtuigingen, gevoelens, wensen enz., dan is het slechte nieuws dat de mensheid verschrikkelijk veel energie verpilt, en het goede nieuws dat een veel hogere kwaliteit van (samen)leven mogelijk moet zijn.

Een paar voorbeelden van wat ik onzin vind. Over kettingbrieven heb ik het in de column 'emails' gehad, de eerste in het rijtje op deze site. Simpel hoofdrekenen brengt je al snel tot de conclusie dat het idee 'we worden allemaal gezellig rijk dankzij de kosmos', spiritueel geklets ver bezijden de waarheid is.

En zo moeilijk is het toch niet ? Ik kreeg net een goedbedoeld mailtje met een viruswaarschuwing. Je kent het vast wel: pas ontdekt, harde schijf naar de knoppen, open het niet, CNN heeft erover bericht, McAffee nog geen middel tegen, meteen doorsturen naar je vrienden. Ik heb dergelijke mails al honderden keren ontvangen de afgelopen jaren. Terwijl het voor iedereen die de moeite neemt om even op CNN te kijken of ze er inderdaad iets over melden, meteen duidelijk is dat het om een hoax gaat.

Een ander voorbeeld van hoe eventjes rekenen laat zien dat een poëtisch idee niet waar kan zijn is het volgende: een gerespecteerde spirituele leraar bevestigde onlangs desgevraagd dat elke cel in het menselijk lichaam bewust is en zichzelf zal ontwikkelen tot een mens. Een mooie gedachte. Echter, als je bedenkt dat een mens elke dag ongeveer evenveel cellen produceert als er bewoners van deze planeet zijn, begrijp je dat het onmogelijk waar kan zijn. Het enge hieraan vind ik dat de meeste leden van de organisatie de mededeling zonder meer als waarheid zullen aannemen. En niet weinigen zullen zelfs boos worden als je op een sigarendoosje voorrekent dat het niet kan.

Ik ben zelf jarenlang lid geweest van een spirituele organisatie. Die me, net als de mensen, nog steeds dierbaar is. Dat ik eruit gestapt ben, is omdat ik niet meer tegen het soort kritiekloze loyaliteit kon dat er van me verwacht werd. Misschien spelen mijn Rotterdamse roots hier een rol bij.

Andere onzin vind ik samenzweringen. Natuurlijk hebben er samenzweringen bestaan. In de tijd dat je leven op het spel stond als je van de leer van de kerk afweek, en politiek ongewenste ideeën reden voor marteling en moord waren (helaas is die tijd nog niet voorbij in sommige delen van de wereld), moest je wel ondergronds en met geheimtaal en dergelijke werken. Maar als je leest hoeveel samenzweringen er tegenwoordig wel niet zouden zijn, van de illuminata tot 11 september tot de wereldregering tot de verkopers van draadloze ICT apparatuur, dan kan het niet anders of hier is sprake van onzin. Vraag je nu eens af hoeveel mensen er betrokken moeten zijn bij dit soort geheime projecten. En bedenk dan hoeveel we steevast te weten komen over piepkleine samenzweringkjes van een paar mensen. Een samenzwering van duizenden mensen die geheim blijft ? Uitgesloten.

De verklaring voor verschijnselen waar een onzichtbare macht achter lijkt te zitten, is simpelweg dat deze onzichtbare macht in onszelf zit. Je kunt er een samenzwering in zien dat je op Schiphol en andere grote luchthavens in een permanente staat van opwinding, onzekerheid en driftmatig gedrag gehouden wordt. Met lichtjes, beeldschermen, overal opgewonden muziek, fast food, duty free, haast, hier, grijp NU je kans enz enz. Maar die samenzwering is helemaal niet nodig. Want al die winkels en bars hebben er belang bij om je in die staat te houden en doen er dus uit zichzelf aan mee. Daar is geen geheim genootschap voor nodig. Hetzelfde geldt voor de farmaceutische samenzwering en de ICT samenzwering. Die zijn er niet. Er zijn gewoon bedrijven die kansen zien, geleid door mensen die hun kansen zien. Je hoeft die bedrijven en die mensen echt niet uit te leggen wanneer ze beter samen kunnen werken en wanneer niet. Welbegrepen eigenbelang, heet dat.

Laatse onzinvorm: voorspellingen. Ik was ooit bij een lezing van een astroloog (omdat ik op zou treden in de pauze). Hij vertelde over wat er allemaal ging gebeuren in 2008 en 2012 onder invloed van die en die planetaire stellages. Ik zag 70 mensen geboeid luisteren en veel van hen maakten aantekeningen. En ik dacht 'mijn hemel, wat een verspilling van energie'. Want het ging helemaal niet over die mensen zelf, toen en daar. Wat doet het ertoe wat voor invloeden er over 8 jaar op deze aarde komen ? Ze komen toch wel als ze moeten komen. Hoe beter je in je vel zit tegen die tijd, hoe beter je ermee om zal kunnen gaan. Dus richt je daar op, zou ik zeggen.

Nostradamus heeft zonder twijfel een paar voorspellingen gedaan die uit zijn gekomen. So what ? Afgezien van dat je er boeken over kunt schrijven en lezen, wat levert het op ? Er bestaan wereldwijde uitgebreide communities die zich bezighouden met de vraag wie de derde antichrist zal zijn die Nostradamus voorspelde. Al tientallen mannen is de eer te beurt gevallen, veel van hen zijn inmiddels dood. Maar het weerhoudt niemand ervan om met een nieuwe kandidaat op de proppen te komen.

Edgar Cayce, ongetwijfeld helderziend. Heeft vast mensen geholpen met zijn gaven. Maar zijn voorspelling dat er een stuk van de kust van Atlantis boven water zou komen in de jaren '60 is niet uitgekomen. Ik denk zelfs dat 98% van de voorspellingen die gedaan worden niet uitkomen. En die 2% die wel uitkomt, tja, nou ja, wat dan nog ? Nostradamus had een voorspelling over ene Hister, die vreselijke dingen zou doen. Welnu, Hitler heeft ze inderdaad gedaan.

De Maya kalender. Als de wereld ophoudt in 2012, nou ja, jammer dan. Wat doet het ertoe ? Los daarvan, het feit dat de vorige voorspelling van de Maya's over een globale catastrofe luidde dat er een reuzenjaguar zou komen die de wereld op zou eten, geeft mij weinig vertrouwen in de 2012 ramp. En laten we wel wezen, waar zijn ze nu, de Maya's ? De Inca's, de Aborigines, de Indianen ? Begrijp me niet verkeerd, ik denk dat we veel van die volken kunnen leren, m.n over hoe ons te verhouden tot de natuur en de planeet. Maar laten we niet doen alsof het hier ging om verheven wezens die het allemaal veel beter wisten dan wij. Als ze geestelijk werkelijk zo ver boven ons westerlingen stonden, dan hadden ze ons naar boven getrokken in plaats van wij hen naar beneden. Maar ook onder hen was er oorlog, wreedheid, onwetendheid. Ook sommige dolfijnensoorten doen aan groepsverkrachting en walvissen doden voor de lol. Ik vind het schitterende, fascinerende en zonder twijfel intelligente dieren. Maar geen heiligen die ons symbolisch de oplossing voor onze problemen aanreiken. De oplossing voor onze individuele en globale problemen zwemt niet in de zee, leefde niet lang geleden in een ooerwoud en staat ook niet in geheimtaal in een middeleeuws geschrift. Die zit in onszelf.

Samenvattend: iets wat waar is, is op alle manieren waar. Gevoelsmatig, esthetisch, sociaal, mentaal, wetenschappelijk. We komen niet verder door de ene onbalans in te ruilen voor de andere. 'Wees hier nu', is de kern van de yogaleer. Dat wil zeggen: gebruik al je vermogens, ook je verstand, en kom tot een totaalervaring. Laat de totaalervaring uitkristalliseren tot een totaalbegrip van de situatie, en dan weet je wat je te doen staat. Simpel, hoewel niet altijd gemakkelijk. Gelukkig maar, want zo blijft het leven uitdagend.